Annotatsiya
Annotatsiya. So‘nggi o‘n yillikda quyosh fotoelektr stansiyalari (FES) narxining pasayishi va davlat qo‘llab-quvvatlovi natijasida ularning elektr taqsimlash tarmoqlariga joriy etilishi jadal o‘smoqda. Maqolada uch fazali elektr tarmoqlarida quyosh fotoelektr stansiyalari ishlab chiqargan quvvatni tarmoqqa integratsiya qilish jarayonida yuzaga keladigan kuchlanish nosimmetriyasini kamaytirishga qaratilgan avtomatik qayta taqsimlash qurilmasi ishlab chiqilishi koʻrib chiqilgan.
Material va usullar. Nosimmetriyani rostlash imkoni beruvchi qurilmalar sifatida uch fazali tizimni muvozanatlash tizimlari, fazani alashtirish va faza tanlash qurilmalari , ikki yoki uch fazali energiya manbai orqali elektr ta’minoti amalga oshirilgan holatlarda iste’molchilarga ikki energiya manbaini kuzatuvchi uch fazali va bir fazali avtomatik o‘tkazish qurilmalari, nosimmetriyani nazorat qilish uchun faza tanlagichli samart hisoblagichlari ish rejimlari va ishlash sxemalari tahlil qilindi.
Natijalar.Nosimmetriya kuzatilgan elektr tarmoqlarida bir fazali fotoelektr stansiya energiyasini avtomatik qayta taqsimlash orqali nosimmetriyani rostlash qurilmasi ishlash sxemasi va boshqaruv algoritimlari ishlab chiqildi.
Xulosa. Elektr tarmoqlarida yuzaga kelgan nosimmetriya holatlari va nosimmetriya ko‘satkichlarini bir fazali fotoelektr stansiya ishlab chiqargan enersiya sabab ortishini hamda elektr tarmoqlari quvvat isrofini kamaytirish imkoni beruvchi qurilma ishlab chiqilgan. Natijada fazalararo nomutanosiblik, quvvat isroflari va issiqlik yo‘qotishlari kamayadi, tarmoq barqarorligi va energiya sifati yaxshilanadi. Qurilma kichik quvvatli FESlar keng joriy etilayotgan taqsimlangan tarmoqlarda qo‘llanilishi mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati
[1]. Alabri W., Jayaweera D. Voltage regulation in unbalanced power distribution systems with residential PV systems // International Journal of Electrical Power & Energy Systems. -2021. - Vol. 131. - Art. 107036.
[2]. Almazroui A., Mohagheghi S. Coordinated control of electric vehicles and PV resources in an unbalanced power distribution system // Energies. - 2022. - Vol. 15, No. 24. - Art. 9324.
[3]. Antić T., Capuder T., Bolfek M. A comprehensive analysis of the voltage unbalance factor in PV and EV rich non-synthetic low voltage distribution networks // Energies. - 2021. - Vol. 14, No. 1. - Art. 117.
[4]. Lee C.-Y. Effects of unbalanced voltage on the operation performance of a three-phase induction motor // IEEE Transactions on Energy Conversion. - 1999. - Vol. 14, No. 2. - P. 202-208.
[5]. Li Y., Crossley P. A. Voltage balancing in low-voltage radial feeders using Scott transformers // IET Generation, Transmission & Distribution. - 2014. - Vol. 8, No. 8. - P. 1489-1498.
[6]. Liu X., Aichhorn A., Liu L., Li H. Coordinated control of distributed energy storage system with tap changer transformers for voltage rise mitigation under high photovoltaic penetration // IEEE Transactions on Smart Grid. - 2012. - Vol. 3, No. 2. - P. 897-906.
[7]. Shahnia F., Wolfs P. J., Ghosh A. Voltage unbalance reduction in low voltage feeders by dynamic switching of residential customers among three phases // IEEE Transactions on Smart Grid. - 2014. - Vol. 5, No. 3. - P. 1318-1327.
[8]. Taghipour Boroujeni S., Mardaneh M., Hashemi Z. A dynamic and heuristic phase balancing method for LV feeders // Applied Computational Intelligence and Soft Computing. - 2016. - Vol. 2016.
[9]. Weckx S., Driesen J. Load balancing with EV chargers and PV inverters in unbalanced distribution grids // IEEE Transactions on Sustainable Energy. - 2015. - Vol. 6, No. 2.
[10]. Yan S., Tan S. C., Lee C. K., Chaudhuri B., Hui S. Y. R. Electric springs for reducing power imbalance in three-phase power systems // IEEE Transactions on Power Electronics. - 2015. - Vol. 30, No. 7. - P. 3601-3609.
[11]. Phase balancing in three-phase system: patent EP 3065249 A1 [Electronic resource]. – Available at: https://patents.google.com/patent/EP3065249A1/en.
[12]. Phase change type 3-phase current imbalance automatic control device: patent KR 10-2484100 B1 [Electronic resource]. – Available at: https://patents.google.com/patent/KR102484100B1/en.
[13]. Multiphase-to-single-phase automatic transfer switch: patent EP 4576474 A1 [Electronic resource].
[14]. Smart metering device with phase selector: patent US 20120078428 A1 [Electronic resource]. – Available at: https://patents.google.com/patent/US20120078428A1/en.
[15]. OPEN ACCESS. Submitted 13 June 2025; accepted 09 July 2025; published 11 August 2025.
[16]. Ugli R. M. F., Ugli Q. A. A., Ugli A. A. V., Qizi K. M. M. Impact of voltage unbalance on distribution transformer efficiency under asymmetric and PV-integrated loads // 2025 14th International Conference on Renewable Energy Research and Applications (ICRERA). - IEEE, 2025. - P. 810-815.
[17]. Carpinelli G., Mottola F., Proto D., Varilone P. Minimizing unbalances in low-voltage microgrids: Optimal scheduling of distributed resources // Applied Energy. - 2017. -Vol. 191. - P. 170-182.
[18]. Islam M. R., Lu H., Hossain J., Islam M. R., Li L. Multiobjective optimization technique for mitigating unbalance and improving voltage considering higher penetration of electric vehicles and distributed generation // IEEE Systems Journal. - 2020. - Vol. 14. - P. 3676-3686.
[19]. Pijarski P., Kacejko P., Wancerz M. Voltage control in MV network with distributed generation - possibilities of real quality enhancement // Energies. - 2022. - Vol. 15. - Art. 2081.
[20]. Szultka A., Szultka S., Czapp S., Zajczyk R. Voltage variations and their reduction in a rural low-voltage network with PV sources of energy // Electronics. - 2021. - Vol. 10. - Art. 1620.
[21]. Then J., Agalgaonkar A. P., Muttaqi K. M. Coordination of spatially distributed electric vehicle charging for voltage rise and voltage unbalance mitigation in networks with solar penetration // 2021 IEEE Texas Power and Energy Conference (TPEC). - IEEE, 2021. - P. 1-6.
[22]. Vijayan V., Mohapatra A., Singh S. N. Demand response with volt/var optimization for unbalanced active distribution systems // Applied Energy. - 2021.- Vol. 300. - Art. 117361.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Shavazov, A. A., Raximov, M.F. (Muallif)