Annotatsiya
Maqolada parogaz qurilmali issiqlik-elektr markazlarida rejimli va tashkiliy-texnik tadbirlar natijasida yuzaga keladigan energetik effektni isbotli aniqlash vazifasi ko‘rib chiqiladi. To‘g‘ridan to‘g‘ri tadbirdan oldingi va keyingi solishtirishlar tashqi havo harorati, elektr va issiqlik yuklamalarining o‘zgarishi, o‘tkinchi rejimlar hamda uskunaning texnik holati ta’sirini ishonchli ajratishga imkon bermasligi ko‘rsatiladi. Tadqiqotning maqsadi qiyoslanadigan ekspluatatsiya sharoitlarida energiya samaradorligini baholashning haqiqiyligini oshiruvchi normallashtirilgan energetik bazaviy chiziqni ishlab chiqishdan iborat. Metodika shartli yoqilg‘ining jami sarfini hisoblash, ko‘p omilli regressiya modeli, anomal intervalarni robast filtrlash va prognoz ishonch oralig‘ini qurishga asoslangan. Modelga elektr va issiqlik energiyasi bo‘yicha chiqish, tashqi havo harorati, ishlayotgan jihozlar tarkibi belgilari va texnik holat indeksi kiritilgan. Hisobiy aprobatatsiya baholashning o‘rtacha kvadratik xatosi 2,8 dan 1,4 % gacha kamayganini, sistematik siljish +0,1 % gacha pasayganini va taxminan 2-3 g u.t./kVt·soat miqdoridagi yoqilg‘i tejalishini aniqlash imkonini berganini ko‘rsatdi. Taklif etilgan yondashuv energiya bazaviy chiziqdan uzluksiz monitoring, optimal yuklama rejimlarini tanlash va energiya tejovchi tadbirlar natijalarini verifikatsiya qilish vositasi sifatida foydalanish imkonini beradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. ISO 50001:2018. Energy management systems - Requirements with guidance for use. International Organization for Standardization, 2018.
2. ISO 50006:2023. Energy management systems - Evaluating energy performance using energy performance indicators and energy baselines. International Organization for Standardization, 2023.
3. ISO 50015:2014. Energy management systems - Measurement and verification of energy performance of organizations - General principles and guidance. International Organization for Standardization, 2014.
4. ГОСТ Р 57912-2017 (ИСО 50006:2014). Системы энергетического менеджмента. Измерение энергетических результатов на основе использования энергетических базовых линий и показателей энергетических результатов. Общие принципы и руководство.
5. Приказ Минэнерго России от 30.12.2008 № 323 «Об утверждении порядка определения нормативов удельного расхода топлива при производстве электрической и тепловой энергии».
6. Efficiency Valuation Organization. International Performance Measurement and Verification Protocol (IPMVP): Core Concepts. EVO, 2022.
7. ASHRAE Guideline 14-2023. Measurement of Energy, Demand, and Water Savings. Atlanta: ASHRAE, 2023.
8. Wan A., Chen T. Performance degradation analysis of combined cycle power plant under high ambient temperature // Thermal Science. 2022. DOI: 10.2298/TSCI210221226W.
9. Hepperle N., Therkorn D., Schneider E., Staudacher S. Assessment of Gas Turbine and Combined Cycle Power Plant Performance Degradation // Proceedings of ASME Turbo Expo 2011. GT2011-45375. DOI: 10.1115/GT2011-45375.
10. Kurz R., Brun K. Degradation in Gas Turbine Systems // Journal of Engineering for Gas Turbines and Power. 2001. Vol. 123, No. 1. P. 70-77.
11. Ranjan R., Diakunchak I.S., Boyce M.P., Meher-Homji C.B. Modeling and Analysis of Gas Turbine Performance Deterioration // Journal of Engineering for Gas Turbines and Power. 1994. Vol. 116, No. 1. P. 46-52. DOI: 10.1115/1.2906808.
12. Аминов Р.З., Гариевский М.В. Эффективность работы парогазовых ТЭЦ при переменных электрических нагрузках с учетом износа оборудования // Известия РАН. Энергетика. 2018. № 4. С. 73-85.
13. Фархадзаде Э.М., Мурадалиев А.З., Рафиева Т.К., Рустамова А.А. Достоверность интегральных показателей эффективности работы энергоблоков ТЭС // Надежность и безопасность энергетики. 2020. № 1(48). С. 20-28.
14. Алексеюк В.Э., Максимов А.С., Сафронов П.Г. Усовершенствованная методика идентификации математических моделей теплоэнергетического оборудования // Вестник ИрГТУ. 2019. Т. 23, № 3. С. 503-515.
15. Зиновьева А.С. Совершенствование методик расчета технических и технико-экономических показателей работы парогазовых установок ТЭС: дис. ... канд. техн. наук. Иваново: ИГЭУ, 2025.
16. Kim M., Esfahani I.J., Lee S., Kim M., Yoo C. Performance assessment and system optimization of a combined cycle power plant based on exergoeconomic and exergoenvironmental analyses // Korean Journal of Chemical Engineering. 2017. Vol. 34. P. 639-649.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Марков, А.С., Новикова, О.В. (Автор)