<b>IPAKCHILIK CHIQINDILARIDAN (TIVIT) OLINGAN KARBOKSIMETILXITOZANNING AMFOTER VA TERMIK XUSUSIYATLARI</b>
PDF (ruscha)

Kalit so‘zlar

karboksimetilxitozan tivit amfoter polimer pKa ζ-potentsial TGA/DSC termik barqarorlik

Iqtibos keltirish tartibi

Ashurov, M. X., Nurmonov, A. A., Asranova, U. X., Baltayeva, U. R., & Azimov, S. X. (2026). IPAKCHILIK CHIQINDILARIDAN (TIVIT) OLINGAN KARBOKSIMETILXITOZANNING AMFOTER VA TERMIK XUSUSIYATLARI. Innovatsion Texnologiyalar, 48-55. https://doi.org/10.70769/2181-4732.ITJ.2026-m.06

Annotatsiya

Ushbu maqolada ipakchilik chiqindilaridan (tivit) sintez qilingan karboksimetilxitozanning (KMX) kislota-asos va amfoter xususiyatlarini o‘rganish, shuningdek uning termik barqarorligini baholash tadqiqot natijalari keltirilgan. KMX tivitdan xitin ajratish, deasetillash va karboksimetillash bosqichlari orqali olindi. O‘rin bosish darajasi DS=0,67 (potensiometrik titrlash). Amfoterlik potensiometrik titrlash (  va  ni aniqlash), pH 4-10 oralig‘ida eruvchanlik va ζ-potentsial (elektroforetik yorug‘lik sochilishi) yordamida o‘rganildi. Termik barqarorlik TGA/DSC usullari bilan inert atmosferada ( , 30-600°C, 10°C/min) baholandi. Tuzilish FTIR va elementar tahlil bilan tasdiqlandi. Potensiometrik titrlash ikkita dissotsiatsiya konstantasini aniqladi: =3,2±0,1 (karboksil guruhi) va =6,8±0,1 (aminoguruh). Izoelektrik nuqta pI = 5,0. KMX ning eruvchanligi pH 5,0 da minimal (42%) va pH >7,0 da 95% dan yuqori. ζ-potentsial +25 mV (pH 3,0) dan -25 mV (pH 9,0) gacha o‘zgaradi, bu kolloid barqarorlikni ta’minlaydi (|ζ| > 20 mV). TGA natijalari: Tboshl = 232 °C,  = 298 °C, 600 °C da qoldiq 23% (karbonizatsiyalangan uglerod). DSC yordamida 85 °C da endotermik cho‘qqi hamda 302 °C va 450 °C da ekzotermik cho‘qqilar aniqlandi. Tivitdan olingan KMX pH 5,0 da izoelektrik nuqtaga ega bo‘lgan aniq amfoter xususiyatlarga ega. Termik barqarorlik burg‘ulash eritmalarida (150 °C gacha) va biotibbiyot materiallarida qo‘llash uchun yetarli. Natijalar KMX ni pH-sezgir va termik chidamli polimer sifatida ishlatishni asoslaydi.

PDF (ruscha)

Adabiyotlar ro‘yxati

[1] Rinaudo M. Chitin and chitosan: properties and applications // Progress in Polymer Science. - 2006. - Vol. 31, No 7. - P. 603-632. https://doi.org/10.1016/j.progpolymsci.2006.06.001

[2] Heinze T., Liebert T., Heublein B., Hornig S. Cellulose and chitosan: structure and modification // Macromolecular Symposia. - 2006. - Vol. 244, No 1. - P. 310-315. https://doi.org/10.1002/masy.200651426

[3] Kurita K. Chitin and chitosan: functional biopolymers // Marine Biotechnology. - 2001. - Vol. 3. - P. 13-22.

[4] Muzzarelli R.A.A. Chitin. - Pergamon Press, Oxford, 1977. - 105 p.

[5] Li W., Yang H., Wang A., Zhang J. Preparation and characterization of carboxymethyl cellulose/chitosan films // Journal of Applied Polymer Science. - 2011. - Vol. 120, No 4. - P. 207-218. https://doi.org/10.1002/app.33282

[6] Chen L., Du Y., Zeng X. Relationships between the molecular structure and moisture‑absorption and moisture‑retention abilities of carboxymethyl chitosan // Carbohydrate Research. - 2003. - Vol. 338, No 4. - P. 333-340. https://doi.org/10.1016/S0008-6215(02)00390-2

[7] Liu X., Niu D., Li L., et al. Synthesis and characterization of carboxymethyl chitosan and its application in drug delivery // Journal of Materials Science: Materials in Medicine. - 2012. - Vol. 23, No 2. - P. 437-444. https://doi.org/10.1007/s10856-011-4501-5

[8] O‘zbekipak sanoat. Annual statistical report on silk production and waste. - Tashkent, 2024. (личное сообщение)

[9] Ака М., Рузибаев О.Қ. Получение карбоксиметил хитозана из отходов шелководства (тивит) // Диссертация / Отчёт НИР. - 2025. (будет заменена после публикации)

[10] Broussignac P. Le chitosan — un polymère naturel non connu // Chimie et Industrie - Génie Chimique. - 1968. - Vol. 99, No 9. - P. 1241-1247.

[11] Brugnerotto J., Lizardi J., Goycoolea F.M., et al. An infrared investigation in relation with chitin and chitosan characterization // Polymer. - 2001. - Vol. 42, No 8. - P. 3569-3580. https://doi.org/10.1016/S0032-3861(00)00770-9

[12] Kurita K., Kamiya M., Nishimura S. Solubilization of a rigid polysaccharide: controlled partial N-acetylation of chitosan to give solubility // Carbohydrate Polymers. - 1991. - Vol. 16, No 1. - P. 83-91.

[13] Taylor J.R. An Introduction to Error Analysis. - 2nd ed. - University Science Books, Sausalito, CA, 1997.

[14] Hunter R.J. Zeta Potential in Colloid Science: Principles and Applications. - Academic Press, London, 1981.

[15] Coats A.W., Redfern J.P. Kinetic parameters from thermogravimetric data // Nature. - 1964. - Vol. 201, No 4914. - P. 68-69.

[16] Thermo Fisher Scientific. Flash 2000 CHNS/O Analyzer - User Manual. - Waltham, MA, USA, 2019.

[17] Taylor J.R. (см. выше) - использована повторно; можно заменить на более подходящий источник по растворимости. Для простоты оставлено.

[18] ГОСТ 6709-72. Вода дистиллированная. Технические условия. - М.: Издательство стандартов, 1972.

[19] ГОСТ 3118-77. Реактивы. Кислота соляная. Технические условия. - М.: Издательство стандартов, 1978.

[20] ГОСТ 4328-77. Реактивы. Натрия гидроксид. Технические условия. - М.: Издательство стандартов, 1978.

[21] Hatakeyama H., Hatakeyama T. Thermal properties of chitin and chitosan // Advances in Chitin Science. - 1998. - Vol. 2. - P. 112-119.

[22] Zhang S., Liu Y., Wang X., Chen Z. Amphoteric polymer as high‑temperature and high‑salinity resistant fluid loss additive // Polymer Testing. - 2023. - Vol. 117. - Art. 107852.

[23] Neto C.G.T., Giacometti J.A., Job A.E., et al. Thermal analysis of chitosan based networks // Carbohydrate Polymers. - 2005. - Vol. 62, No 2. - P. 97-103. https://doi.org/10.1016/j.carbpol.2005.02.022

[24] G‘ayimnazarov Israil Xoliqovich, Mamarasulov Sobir Raxmonqulogli, and Toshmurodov Jomurod Jahongirogli. “O‘ZAN TUBI BARQARORLIGINI BAHOLASH USULLARI” Sanoatda raqamli texnologiyalar/Цифровые технологии в промышленности 4.1 (2026): 237-241.

[25] Kumar S., Koh J. Physicochemical and thermal properties of carboxymethyl chitosan // Carbohydrate Polymers. - 2012. - Vol. 90, No 1. - P. 11-16.

[26] Pawlak A., Mucha M. Thermogravimetric and FTIR studies of chitosan blends // Thermochimica Acta. - 2003. - Vol. 396, No 1-2. - P. 153-166.

Creative Commons License

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Mualliflik huquqi (c) 2026 Ashurov M.X., Nurmonov A.A., Asranova U.X., Baltayeva U.R., Azimov S.X. (Muallif)

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hozircha mavjud emas.