Annotatsiya
Maqolaning maqsadi sutchilik yo'nalishidagi fermer xo'jaliklari ozuqa bazasining mustahkamligini yagona o'lchovsiz ko'rsatkich bilan baholash metodikasini ishlab chiqish va uni hududiy hamda xo'jalik darajasida sinovdan o'tkazishdan iborat. Tadqiqotda ozuqa balansi, indeks, ekspert baholash (iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli), monografik va qiyosiy tahlil usullari qo'llanildi. Ozuqa bilan ta'minlanganlikning integral indeksi (OTII) to'rt xususiy ko'rsatkichni – ozuqa balansi, 1 ozuqa birligi tannarxi, o'z ozuqasi hisobiga 1 ga maydondan olingan sut va sut:yem narx nisbatini – etalon qiymatlarga keltirib birlashtiradi. Aprobatsiya natijasida OTII Toshkent viloyatida 0,61, Samarqand viloyatida 0,53, kichik sutchilik fermer xo'jaligi modelida 0,79, ixtisoslashgan fermer xo'jaligi modelida 0,92 ga teng bo'ldi; ikkala viloyatda eng zaif bo'g'in yer birligidan olinadigan sut ekani aniqlandi (K3 = 0,30–0,35). Indeks vaznlar o'zgarishiga barqaror bo'lib, uni viloyat va tuman darajasida ozuqa bazasining yillik monitoringida qo'llash mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktyabrdagi «O'zbekiston Respublikasi qishloq xo'jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo'ljallangan strategiyasini tasdiqlash to'g'risida»gi PF-5853-son Farmoni // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi, 24.10.2019, 06/19/5853/3942-son.
2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 8-fevraldagi «Chorvachilikni yanada rivojlantirish va chorva ozuqa bazasini mustahkamlash chora-tadbirlari to'g'risida»gi PQ-121-son qarori // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi, 09.02.2022, 07/22/121/0108-son.
3. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 12-maydagi «Chorvachilik tarmog'i va yaylov xo'jaligini zamonaviy boshqaruv tizimi va yangicha yondashuvlar asosida rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida»gi PQ-179-son qarori // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi, 07/26/179/0771-son.
4. Statistika agentligi. Ijtimoiy-iqtisodiy axborot tizimi (SIAT) ochiq ma'lumotlari: sut ishlab chiqarish (490-, 493-sonli ma'lumotlar to'plami). – URL: https://api.siat.stat.uz
5. World Bank. Uzbekistan: Livestock Sector Development Project Job Diagnostic (Final Report). – April 2021. – 27 p. – URL: https://thedocs.worldbank.org/en/doc/1c453dc06390fb1aa82c4ed008e07430-0350072023/original/LSDP-Job-Diagnostic-Final-Report-April-2021.pdf
6. Asian Development Bank. Livestock Value Chain Development Project (RRP UZB 52110): Sector Assessment (Summary). – Manila: ADB, 2019. – URL: https://www.adb.org/sites/default/files/linked-documents/52110-001-ssa.pdf
7. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Qishloq xo'jaligi statistikasi: chorva mollari soni, sut va go'sht ishlab chiqarish (2018–2025). – URL: https://stat.uz
8. Ergashev R.X., Fayziyeva Sh.Sh., Xamrayeva S.N. Qishloq xo'jaligi iqtisodiyoti: darslik. – T.: Iqtisod-Moliya, 2018. – 404 b. ISBN 978-9943-13-716-5.
9. Bolicheva, E. Ekonomicheskaya otsenka kormoproizvodstva Kurskoy oblasti / E. Bolicheva // Zootexniya. – 2002. – № 7. – B.21-23.
10. Еременко О.В. Экономическая эффективность полевого кормопроизводства Курской области: дис. … канд. экон. наук: 08.00.05. – Курск: Курская ГСХА, 2007. – 234 с.
11. Арасланбаев И.В. Состояние и основные направления повышения экономической эффективности производства кормов: на материалах сельскохозяйственных предприятий Предуральской степной зоны Республики Башкортостан: дис. … канд. экон. наук: 08.00.05. – Уфа, 2008. – 210 с.
12. Кондратьев Д.В., Остаев Г.Я., Гоголев И.М., Алборов Г.Р. Управление кормопроизводством в сельскохозяйственных организациях: учет, анализ, моделирование и контроль // Продовольственная политика и безопасность. – 2024. – Т. 11, № 4. – С. 1045–1068. DOI: 10.18334/ppib.11.4.121790.
13. Низамутдинов М.М., Халиуллин А.Р., Тронина М.В. Кормопроизводство как основа эффективного ведения молочного скотоводства // Продовольственная политика и безопасность. – 2024. – Т. 11, № 4. – С. 983–996. DOI: 10.18334/ppib.11.4.122120.
14. Толманова Н.Е. Организационно-экономические основы кормопроизводства в молочных хозяйствах пригородной зоны: дис. … канд. экон. наук: 08.00.05. – Киров, 2005. – 182 с.
15. Мирзоев Б. Экономическая эффективность производства кормов в условиях перехода к рыночной экономике: автореф. дис. … канд. экон. наук: 08.00.05. – Душанбе: Таджикский аграрный университет, 2000. – 133 с. – URL: https://economy-lib.com/ekonomicheskaya-effektivnost-proizvodstva-kormov-v-usloviyah-perehoda-k-rynochnoy-ekonomike
16. Primqulov M.M. Improving the Economic Efficiency of Forage Crop Production in Livestock Development: Evidence from Uzbekistan and International Experience // Global Journal of Research in Business Management. – 2026. – Vol. 6, № 3. – P. 27–31. DOI: 10.5281/zenodo.20199061. – URL: https://zenodo.org/records/20199061
17. Farmonov B.D., Sindorov D.A., Bozorov A.X. Qashqadaryo viloyatida sigir sutini ishlab chiqarish samaradorligini ekonometrik tahlil qilish. – 2026. DOI: 10.5281/zenodo.20953600. – URL: https://zenodo.org/records/20953600
18. Xamdamova G.A. O'zbekiston Respublikasida sut ishlab chiqarish samaradorligini hududlar kesimida solishtirma tahlili (konferensiya materiali). – 2026. DOI: 10.5281/zenodo.18655821. – URL: https://zenodo.org/records/18655821
19. Kudratov R.T., O'roqov F.I. Chorvachilik tarmog'ida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish imkoniyatlari // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. – 2024. – № 2 (maxsus son). – B. 10–14. – URL: https://zenodo.org/records/12743901
20. Murodov J.Ch. Fermer xo'jaliklari faoliyati samaradorligini statistik usullarda baholash (Toshkent viloyati misolida): iqtisodiyot fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi: 08.00.06. – T.: TDIU huzuridagi DSc.03/30.01.2021.I.16.03 Ilmiy kengash, himoya 29.04.2025. (e'lon)
21. Ayubjonov A.X., Ratayev F.I. Jizzax viloyati fermer xo'jaliklari faoliyatining statistik tadqiqi // Marketing. – 2025. – № 2. – B. 47–57. – URL: https://marketingjournal.uz/index.php/mj/uz/article/download/268/267/266
22. Robinson S. Livestock in Central Asia: From rural subsistence to engine of growth?: IAMO Discussion Paper № 193. – Halle (Saale): IAMO, 2020. – URL: https://ideas.repec.org/p/zbw/iamodp/193.html
23. Statistika agentligi. 2026-yilgi qishloq xo'jaligi ro'yxatining dastlabki natijalari (chorva mollari soni). – URL: https://stat.uz

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Ibodullayev, D.S. (Muallif)