KORXONA FOYDASI VA RENTABELLIGI: NEGA MOLIYAVIY NATIJALARNING MUTLAQ O‘SISHI HAR DOIM IQTISODIY SAMARADORLIKNING OSHISHINI ANGLATMAYDI

Annotatsiya

Maqolada korxona faoliyatining iqtisodiy samaradorligini baholashda foyda va rentabellik ko‘rsatkichlarini farqlash bilan bog‘liq uslubiy muammo ko‘rib chiqiladi. O‘zbekiston Respublikasining uchta yirik xo‘jalik yurituvchi subyekti — «O‘zmetkombinat» AJ, «O‘zbektelekom» AJ va «Kapitalbank» ATB misolida sof foydaning mutlaq o‘sishi har doim ham nisbiy samaradorlik ko‘rsatkichlari (savdo rentabelligi, aktivlar rentabelligi, o‘z kapitali rentabelligi) o‘sishi bilan birga kelavermasligi, ba’zan esa korxonaning moliyaviy holati yomonlashuvini yashirishi mumkinligi ko‘rsatilgan. Aniqlanishicha, tushum darajasi taqqoslanadigan yoki undan yuqori bo‘lgan korxonalar mutlaq foydasi kamroq bo‘lgan kompaniyalarga nisbatan bir necha barobar past rentabellikni namoyon qilishi mumkin, buning sababi xarajatlar tarkibi, qarz yuki darajasi va moliyaviy richag ta’siridir. «Kapitalbank» ko‘rsatkichlari O‘zbekiston bank sektorining o‘rtacha rentabellik darajasi bilan solishtirilgan. Korxona faoliyatining iqtisodiy samaradorligini baholashning asosiy mezoni sifatida foydaning mutlaq miqdori emas, balki nisbiy rentabellik ko‘rsatkichlari tizimidan foydalanish zarurligi asoslangan. O‘z kapitali rentabelligini faktorli tahlil qilish uchun Dyupon modelidan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.