RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA ROSSIYA VA O‘ZBEKISTON MIKROMOLIYA TIZIMLARI: TARTIBGA SOLISH CHEKLOVLARI, STRATEGIK BARQARORLIK VA EKOTIZIMLI YONDASHUV
PDF

Kalit so‘zlar

mikromoliyaviy tashkilotlar raqamli transformatsiya moliyaviy ekotizimlar regulyator bosimi O‘zbekiston Rossiya moliyaviy inklyuziya fintex

Iqtibos keltirish tartibi

Aliyev, X. R. (2026). RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA ROSSIYA VA O‘ZBEKISTON MIKROMOLIYA TIZIMLARI: TARTIBGA SOLISH CHEKLOVLARI, STRATEGIK BARQARORLIK VA EKOTIZIMLI YONDASHUV. Innovatsion Iqtisodiyot, 4(4), 227-235. https://doi.org/10.70769/3030-315X.II.4.4.2026.43

Annotatsiya

Moliyaviy bozorlarning tez sur’atlarda raqamli transformatsiyaga uchrashi sharoitida mikromoliyaviy tashkilotlar (MMT) moliyaviy inklyuziyani ta’minlash va iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishda tobora muhim rol o‘ynamoqda, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda. Rossiya va O‘zbekiston mikromoliyaviy sektorining rivojlanishida institutsional, regulyator va texnologik omillar bilan belgilanadigan turli modellarga ega.

Mazkur tadqiqotning maqsadi Rossiya va O‘zbekiston mikromoliyaviy tizimlarini kompleks qiyosiy tahlil qilish, ularning raqamlashtirish sharoitidagi transformatsiyasini o‘rganish hamda MMTlar faoliyati samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillarni aniqlashdan iborat. Tadqiqotda regulyator muhitining xususiyatlari, raqamli integratsiya darajasi, moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyati hamda bozor ishtirokchilarining strategik xulq-atvorini belgilovchi institutsional cheklovlar tahlil qilingan.

Tadqiqotning metodologik asosini qiyosiy tahlil, institutsional nazariya elementlari (D. North), regulyator cheklovlar konsepsiyasi hamda asosiy ko‘rsatkichlar (aktivlar, kredit portfeli, muddati o‘tgan qarzdorlik darajasi, rentabellik va raqamli jalb etilish) dinamikasini baholashga qaratilgan miqdoriy usullar tashkil etadi. Integrallashgan ko‘rsatkichlar — strategik barqarorlik indeksi va regulyator bosim indeksi shakllantirilishiga alohida e’tibor qaratilgan.

Tadqiqotning ilmiy yangiligi mikromoliyaviy tashkilotlar uchun regulyator cheklovlar sharoitida strategik boshqaruvning konseptual modelini ishlab chiqish, shuningdek, bank tizimiga transformatsiya qilmasdan turib, to‘lov tashkilotlari funksiyalarini integratsiya qilish asosida mikromoliyaviy ekotizimlarni shakllantirish imkoniyatini asoslab berishda namoyon bo‘ladi.

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Rossiya mikromoliyaviy sektori yuqori darajadagi institutsional еtuklik va raqamlashtirish bilan tavsiflanadi, O‘zbekistonda esa faol o‘sish va transformatsiya bosqichi kuzatilmoqda, bu esa regulyator rolini kuchaytirish va yangi moliyaviy ekotizimlarning shakllanishi bilan birga kechmoqda. Natijada, raqamli texnologiyalar, regulyator moslashuvchanlik va ekotizimli yondashuvni uyg‘unlashtirgan gibrid rivojlanish modellari zarurligi asoslab berildi.

PDF

Adabiyotlar ro‘yxati

1. Cull R., Demirgüç-Kunt A., Morduch J. Microfinance meets the market // Journal of Economic Perspectives. — 2009. — Vol. 23, №1. — С. 167–192.

2. Armendáriz B., Morduch J. The Economics of Microfinance. — 2-е изд. — Cambridge: MIT Press, 2010. — 346 с.

3. North D.C. Institutions, Institutional Change and Economic Performance. — Cambridge: Cambridge University Press, 1990. — 152 с.

4. Beck T., Demirgüç-Kunt A. Access to finance: an unfinished agenda // World Bank Economic Review. — 2008. — Vol. 22, №3. — С. 383–396.

5. Gomber P., Koch J.-A., Siering M. Digital finance and FinTech: current research and future research directions // Journal of Business Economics. — 2017. — Vol. 87, №5. — С. 537–580. — DOI: https://doi.org/10.1007/s11573-017-0852-x

6. Philippon T. The FinTech opportunity // NBER Working Paper. — 2016. — № 22476. — DOI: https://doi.org/10.3386/w22476

7. Frost J., Gambacorta L., Huang Y., Shin H.S., Zbinden P. BigTech and the changing structure of financial intermediation // BIS Working Papers. — 2019. — № 779.

8. Maimbo S.M., Gallegos C.A.H. Interest rate caps around the world: still popular, but a blunt instrument. — Washington: World Bank, 2014.

9. Ledgerwood J. The New Microfinance Handbook. — Washington: World Bank Publications, 2013. — 776 с.

10. Barth J.R., Caprio G., Levine R. Bank regulation and supervision in 180 countries from 1999 to 2011 // Journal of Financial Economic Policy. — 2013. — Vol. 5, №2. — С. 111–219.

11. Moore J.F. Predators and prey: a new ecology of competition // Harvard Business Review. — 1993. — Vol. 71, №3. — С. 75–86.

12. Iansiti M., Levien R. Strategy as ecology // Harvard Business Review. — 2004. — Vol. 82, №3. — С. 68–78.

13. Gawer A., Cusumano M.A. Industry platforms and ecosystem innovation // Journal of Product Innovation Management. — 2014. — Vol. 31, №3. — С. 417–433.

14. Zetzsche D.A., Buckley R.P., Arner D.W., Barberis J.N. From FinTech to TechFin: the regulatory challenges of data-driven finance // European Banking Institute Working Paper. — 2020.

15. Chen M.A., Wu Q., Yang B. How valuable is FinTech innovation? // Review of Financial Studies. — 2019. — Vol. 32, №5. — С. 2062–2106. — DOI: https://doi.org/10.1093/rfs/hhz051

16. World Bank. Global Financial Development Report 2022: Financial Inclusion and Development. — URL: https://www.worldbank.org

17. Central Bank of the Russian Federation. Financial Market Development Report 2023. — URL: https://www.cbr.ru

18. Central Bank of Uzbekistan. Annual Report 2023. — URL: https://cbu.uz

19. OECD. Digital Financial Services and Financial Inclusion. — Paris: OECD Publishing, 2021.

20. IMF. Fintech and Financial Services: Initial Considerations. — Washington: IMF, 2019.

21. World Bank. Fintech and the Future of Finance. — 2021. — URL: https://www.worldbank.org

22. Claessens S., Frost J., Turner G., Zhu F. Fintech credit markets // Journal of Financial Stability. — 2018. — Vol. 35. — P. 230–242.

23. Arner D.W., Barberis J., Buckley R.P. The evolution of Fintech // Georgetown Journal of International Law. — 2016. — Vol. 47. — P. 1271–1319.

24. FSB. Financial Stability Implications of FinTech. — Basel: Financial Stability Board, 2017.

25. Demirgüç-Kunt A., Klapper L., Singer D., Ansar S., Hess J. Global Findex Database 2021 // World Bank

Creative Commons License

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Mualliflik huquqi (c) 2026 Aliyev, X.R. (Muallif)

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hozircha mavjud emas.