Annotatsiya
Maqolada O‘zbekiston budjet tashkilotlarida ichki audit tizimini an’anaviy (reaktiv) modeldan xavfga asoslangan va proaktiv metodologiyaga o‘tkazish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi – xavflarni identifikatsiya qilish, baholash va ustuvorlashtirish mezonlarini takomillashtirish; budjet intizomi buzilishlari hamda moliyaviy xatarlar bo‘yicha xavf indikatorlari (KRI) tizimini ishlab chiqish; audit mavzularini tanlashda moliyaviy ahamiyat, ehtimoliy oqibat va nazorat zaifligini integratsiyalashgan tarzda baholash modelini yaratishdan iborat. Tadqiqot COSO, IIA va INTOSAI/ISSAI meyoriy bazasini qiyosiy tahlil qilish, ekspert baholash hamda ko‘p mezonli vaznli model qurish usullariga asoslanadi. Natijada uch mezonni birlashtiruvchi integratsiyalashgan xavf indeksi, 5×5 xavf matritsasi, to‘rt guruhli KRI boshqaruv paneli va uzluksiz monitoringga asoslangan yopiq proaktiv audit sikli taklif etilgan. Tadqiqot natijalari budjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshirish, audit resurslarini eng yuqori xavfli sohalarga yo‘naltirish va moliyaviy intizomni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 11-noyabrdagi PQ-4887-son qarori “Davlat moliyaviy boshqaruvini isloh qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – Toshkent, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida” Qonuni (O‘RQ-677), 2021-yil 25-fevral. – lex.uz.
3. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. Budjet tashkilotlarida ichki audit bo‘yicha metodik qo‘llanma. – Toshkent, 2021.
4. COSO. Internal Control – Integrated Framework. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission, 2013.
5. COSO. Enterprise Risk Management – Integrating with Strategy and Performance. COSO, 2017.
6. The Institute of Internal Auditors (IIA). Global Internal Audit Standards. Lake Mary, FL: IIA, 2024 (effective January 9, 2025).
7. INTOSAI. Guidelines for Internal Control Standards for the Public Sector (INTOSAI GOV 9100). International Organization of Supreme Audit Institutions, 2004.
8. OECD. Government at a Glance 2023: Internal control and audit in the public sector. Paris: OECD Publishing, 2023.
9. Vasarhelyi M.A., Halper F.B. The Continuous Audit of Online Systems // Auditing: A Journal of Practice & Theory. – 1991. – Vol. 10(1). – P. 110–125.
10. Appelbaum D., Kogan A., Vasarhelyi M.A. Big Data and Analytics in the Modern Audit Engagement: Research Neyeds // Auditing: A Journal of Practice & Theory. – 2017. – Vol. 36(4). – P. 1–27.
11. Kokina J., Davenport T.H. The Emergence of Artificial Intelligence: How Automation is Changing Auditing // Journal of Emerging Technologies in Accounting. – 2017. – Vol. 14(1). – P. 115–122.
12. Chiu T., Jans M. Process Mining of Event Logs: A Case Study Evaluating Internal Control Effectiveness // Accounting Horizons. – 2019. – Vol. 33(3). – P. 141–156.
13. Eulerich M., Wagener M., Wood D.A. Evidence on Internal Audit Quality from the Transition to Risk-Based Auditing // International Journal of Auditing. – 2022. – Vol. 26(2).
14. Continuous Audit and Monitoring in the Public Sector: A Government Procurement Case // International Journal of Accounting Information Systems. – 2024.
15. Internal Audit of Public Procurement Governance: A Systematic Literature Review // Cogent Business & Management. – 2025. – Vol. 12.
16. Ismailov X. Budjet tashkilotlarida ichki audit tadbirlarini o‘tkazish hamda natijalarini rasmiylashtirishni takomillashtirish // Prikladniye nauki v sovremennom mire. – 2025. – №4(13). – B. 4–7.
17. Raxmonov S. Davlat budjeti mablag‘laridan foydalanishda ichki auditning o‘rni va ahamiyati // Moliyaviy nazorat ilmiy jurnali. – 2022. – №4. – B. 45–51.
18. Karimova D. Budjet tashkilotlarida ichki audit xizmatini takomillashtirish yo‘nalishlari // Iqtisodiyot va ta’lim. – 2021. – №3. – B. 28–34.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Saitmuratov, S.M. (Muallif)