NASOS STANSIYALARINI OPTIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI: CHASTOTALI ROSTLASH VA INTELLEKTUAL TIZIMLAR
PDF

Kalit so‘zlar

chastota o‘zgartirgich noaniq mantiq SCADA energiya tejash avtomatlashtirish

Iqtibos keltirish tartibi

Nabiyev, M. B. (2026). NASOS STANSIYALARINI OPTIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI: CHASTOTALI ROSTLASH VA INTELLEKTUAL TIZIMLAR. Muqobil Energetika, 23(2), 137-150. https://doi.org/10.70769/2181-284.ME.2(23).2026.13

Annotatsiya

Maqola nasos stansiyalarining energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha zamonaviy yondashuvlarning kompleks tahliliga bag‘ishlangan bo‘lib, unda chastota o‘zgartirgichlar, noaniq mantiq algoritmlari va SCADA tizimlarining integratsiyasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot chastotali boshqaruvning o‘zgaruvchan yuklama sharoitlarida energiya sarfini optimallashtirish qobiliyati, noaniq mantiqning murakkab va noaniq tizimlarni boshqarishdagi moslashuvchanligi hamda SCADA tizimlarining real vaqtda monitoring va masofadan boshqaruv imkoniyatlarini ta’kidlaydi. Nazariy modellashtirish, amaliy ma’lumotlar va texnik-iqtisodiy tahlil asosida ko‘rsatilganki, taklif qilingan yechimlar energiya sarfini 20-45% ga kamaytirish, tizimning ishonchliligini oshirish va uskuna xizmat muddatini uzaytirish imkonini beradi. Ishda integratsiyalangan texnologiyalarni joriy qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan va ularning nasos stansiyalarini avtomatlashtirish va optimallashtirishdagi potensiali ta’kidlangan.

Usul va materiallar. Ushbu tadqiqot mavjud ilmiy manbalar, texnik hisobotlar va xalqaro tajribalar tahliliga asoslangan. Adabiyotlarda keltirilgan natijalar solishtirildi, nasos tizimlari samaradorligi bo‘yicha umumlashtirilgan ko‘rsatkichlar hisoblab chiqildi va ular integratsiyalashgan boshqaruv yondashuvlari bilan qiyoslandi.

Natijalar. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, NM, ChO‘ va SCADA integratsiyasi an’anaviy boshqaruvga nisbatan energiya sarfini 35-40% gacha kamaytiradi, tizim samaradorligini 70% dan 75-80% gacha oshiradi hamda ekspluatatsiya xarajatlarini sezilarli qisqartiradi.

Xulosa. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, nasos stansiyalarida NM, ChO‘ va SCADA integratsiyasi energiya samaradorligini oshirishning eng samarali yondashuvi hisoblanadi. Bu tizim energiya sarfini kamaytiradi, FIKni yaxshilaydi va ekspluatatsiya xarajatlarini qisqartiradi. Integratsiyalangan boshqaruv suv ta’minoti tizimlarida barqarorlik va tejamkorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.

PDF

Adabiyotlar ro‘yxati

[1]. Gonzalez J., Ramirez M., Ortega J. Energy Efficiency in Water Pumping Systems Using VFDs // Elsevier Energy Reports. – 2011. – Vol. 7. – P. 120–127.

[2]. Li X., Chen Y. Adaptive Control of Variable-Speed Pumps for Water Distribution // IEEE Transactions on Industrial Electronics. – 2012. – Vol. 59, No. 5. – P. 2042–2050.

[3]. Mateescu, G., Cretu, V. Energy Saving Potential in District Heating Systems by Using Variable Speed Pumps // Sustainability. — 2015. — Vol. 7, No. 5. — P. 5705–5727. DOI: 10.3390/su7055705.

[4]. Zhang L., Chen P. Frequency Converter Applications in Pump Stations // Energy Efficiency Journal. – 2018. – Vol. 12, No. 4. – P. 211–219.

[5]. Smith R., Johnson T. Fuzzy Logic Control in Industrial Water Systems // Journal of Control Engineering. – 2017. – Vol. 24, No. 3. – P. 145–153.

[6]. Ahmed S., Khan A. SCADA-Based Monitoring of Pumping Stations // International Journal of Automation. – 2018. – Vol. 31, No. 2. – P. 87–95.

[7]. Petrov I., Sokolov D. Integration of Variable Frequency Drives and Fuzzy Logic for Energy Saving // Proceedings of the International Conference on Automation. – 2019. – P. 200–207.

[8]. Wang Y., Li H. Advanced Control Strategies for Pumping Systems // Control and Automation Review. – 2020. – Vol. 15, No. 1. – P. 33–41.

[9]. Patel M., Rao D. SCADA and Fuzzy Algorithms in Multi-Pump Water Supply Networks // Journal of Water Resources Engineering. – 2021. – Vol. 43, No. 6. – P. 301–310.

[10]. Liu Y., Zhang W., Jin L. Fuzzy-PID Based SCADA Control for Urban Water Networks // IWA Journal of Water Supply: Research and Technology. – 2019. – Vol. 68, No. 7. – P. 612–621.

[11]. Ahmed A., Hussein M., Younis M. Hybrid Fuzzy and Machine Learning Based Adaptive Pump Control System Integrated with SCADA // Applied Energy. – 2023. – Vol. 333. – P. 120312.

[12]. Hernandez J., Salazar R. SCADA-Integrated Reinforcement Learning for Water Pump Efficiency // MDPI Water. – 2022. – Vol. 14, No. 9. – P. 1420.

[13]. Yamamoto T., Tanaka K. Intelligent Fuzzy Supervisory Control with Predictive Adaptation for Urban Pumping Stations // IEEE Access. – 2024. – Vol. 12. – P. 54321–54330.

[14]. Bekturov A., Usmanov D., Saparov A. AI-enhanced SCADA Systems in Central Asian Pumping Networks // Elsevier Automation and Systems Journal. – 2023. – Vol. 28, No. 1. – P. 67–75.

[15]. Ramadhan M.G., Abdullah M. Implementation of fuzzy logic controller on pump system for energy saving // International Journal of Engineering Research and Technology. – 2021. – Vol. 10, No. 5. – P. 125–130.

[16]. Shapovalov V.M., Gavrilyuk V.N. Energy-efficient control of pump stations using VFD and SCADA // Automation in Industry. – 2020. – Vol. 6, No. 3. – P. 55–62.

[17]. Xu Y., Zhang H. Integration of fuzzy control with VFD for nonlinear pumping systems // Journal of Intelligent Systems. – 2019. – Vol. 28, No. 2. – P. 99–106.

[18]. Hydraulic Institute; Europump; U.S. Department of Energy. Pump Life Cycle Costs: A Guide to LCC Analysis for Pumping Systems. // Parsippany, NJ: Hydraulic Institute, 2001. — 68 p.

[19]. National Instruments. Industrial Communication Protocols Overview. — Austin, TX: National Instruments, 2020. — 45 p.

[20]. Karassik, I. J. Pump handbook [Text] // I. J. Karassik, W. C. Krutzsch, W. H. Fraser, J. P. Messina. — 4th ed. — New York: McGraw-Hill, 2008. — 1456 p.

[21]. U.S. Department of Energy. Pumping system assessment tool (PSAT) — user’s guide [Text]. — Washington, DC: U.S. DOE, 2003. — 72 p.

[22]. OPC Foundation. OPC unified architecture specification [Text]. — Vol. 1–4. — OPC Foundation, 2017. — (Specification).

[23]. Modbus Organization. Modbus application protocol specification V1.1b3 [Text]. — Modbus.org, 2006. — 56 p.

[24]. IEEE. IEEE Std 519™–2014 — IEEE recommended practices and requirements for harmonic control in electric power systems [Text]. — IEEE, 2014. — 61 p.

[25]. White, F. M. Fluid mechanics [Text] // F. M. White. — 8th ed. — New York: McGraw-Hill, 2016. — 912 p.

Creative Commons License

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Mualliflik huquqi (c) 2026 Nabiyev, M.B. (Muallif)

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hozircha mavjud emas.