Kalit so‘zlar
Iqtibos keltirish tartibi
Annotatsiya
Kirish. Maqolada O‘zbekiston turar joy binolarida issiqlik yo‘qotishlarini kamaytirish va energiya resurslaridan samarali foydalanish uchun issiqlik izolyatsiyasi qalinligini iqlimga mos tanlash masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda mintaqaviy iqlim farqlari, issiqlik himoyasi talablari va izolyatsiya qalinligining energiya tejashga ta’siri baholangan. Natijalar bazalt tolali izolyatsiyadan oqilona foydalanish issiqlik yo‘qotishlarini sezilarli kamaytirishini ko‘rsatadi.
Usul va materiallar. Hisoblashlar uchun issiqlik himoyasi bo‘yicha me’yoriy talablar, isitish davrining gradus-sutkalari va tashqi devor hamda qoplama orqali issiqlik uzatilishining soddalashtirilgan statsionar modeli qo‘llanildi. Namunaviy turar joy binosi uchun Toshkent shahri iqlim sharoiti qabul qilinib, issiqlik o‘tkazuvchanligi 0,040W/(m·°C) bo‘lgan bazalt tolali izolyatsiyaning devorlar uchun 6 sm, qoplama uchun 10 sm qalinligi tahlil qilindi. Baholashda mavsumiy issiqlik yo‘qotishlari, pik issiqlik yuklamasi va tabiiy gazning ekvivalent sarfi hisobga olindi.
Natijalar. Hisob-kitoblarga ko‘ra, tanlangan izolyatsiya yechimi ko‘rib chiqilgan tashqi to‘siq konstruksiyalar orqali yillik issiqlik yo‘qotishlarini 32,1 dan 6,2MW·soat/yilgacha, ya’ni 80,6% ga kamaytiradi. Yakuniy issiqlik energiyasi tejalishi 25,9MW·soat/yilni, birlamchi energiya kamayishi esa 28,7MW·soat/yilni tashkil etdi. Tabiiy gaz sarfi taxminan 3,0 ming m³/yilga qisqaradi, pik issiqlik yuklamasi esa qariyb 13 kW ga kamayadi.
Xulosa. Issiqlik izolyatsiyasi qalinligini iqlimga mos tanlash O‘zbekiston turar joy binolarida energiya samaradorligini oshirishning muhim omili ekanligi aniqlandi. Taklif etilgan hisobiy yondashuv hududiy moslashtirilgan loyihaviy yechimlarni ishlab chiqish, ekspluatatsion xarajatlarni kamaytirish va issiqlik ta’minoti tizimlari yuklamasini pasaytirishda amaliy ahamiyatga ega.
Adabiyotlar ro‘yxati
[1]. National Statistics Committee of the Republic of Uzbekistan. In 2025, 15.9 million sq. m of housing were commissioned. – Tashkent, 2026.
[2]. Law of the Republic of Uzbekistan. On Energy Saving, Its Rational Use and Improving Energy Efficiency: Law No. ZRU-940 of August 7, 2024. – Tashkent, 2024.
[3]. Ministry of Construction and Housing and Communal Services of the Republic of Uzbekistan. Amendments and Additions to KMK 2.01.04-2018 “Building Thermal Engineering”: Order No. 01/2-5 of March 26, 2024. – Tashkent, 2024.
[4]. International Organization for Standardization. ISO 10456:2007 Thermal Insulation – Building Materials and Products – Determination of Declared and Design Thermal Values. – Geneva: ISO, 2007.
[5]. International Organization for Standardization. ISO 6946:2017 Building Components and Building Elements – Thermal Resistance and Thermal Transmittance – Calculation Methods. – Geneva: ISO, 2017.
[6]. World Bank. Clean Energy for Buildings in Uzbekistan (P176060): Implementation Status & Results Report. – Washington, DC: World Bank, 2023.
[7]. Ali A., Issa A., Elshaer A. A comprehensive review and recent trends in thermal insulation materials for energy conservation in buildings // Sustainability. – 2024. – Vol. 16. – No. 20. – Art. 8782.
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Avezova, N.R., Kuchkarbayev, R.U., Butayev, A.U. (Muallif)