O‘ZBEKISTON IQLIM SHAROITIDA TARMOQQA ULANGAN QUYOSH FOTOELEKTRIK STANSIYALARI INVERTORLARINING ISHONCHLILIGINI MONITORING QILISH VA OSHIRISHNING GEO-ADAPTIV METODIKASI
PDF

Kalit so‘zlar

tarmoqqa ulangan quyosh fotoelektrik stansiyasi sanoat sovitish kompleksi energiya samaradorligi quvvat sifati THD yuklamani ustuvorlashtirish SCADA/ASU TP Farg‘ona vodiysi

Iqtibos keltirish tartibi

Avezova, N. R., Mirzabaev, A. M., Kulmatov, X. X., & Asadov, A. E. (2026). O‘ZBEKISTON IQLIM SHAROITIDA TARMOQQA ULANGAN QUYOSH FOTOELEKTRIK STANSIYALARI INVERTORLARINING ISHONCHLILIGINI MONITORING QILISH VA OSHIRISHNING GEO-ADAPTIV METODIKASI. Muqobil Energetika, 23(2), 86-100. https://doi.org/10.70769/2181-284.ME.2(23).2026.8

Annotatsiya

Kirish. Maqolada O‘zbekiston iqlim sharoitida tarmoqqa ulangan quyosh fotoelektrik stansiyalari invertorlarining ishonchliligini monitoring qilish va oshirish uchun geo-adaptiv metodika taklif etilgan. Unda invertorlarning ishdan chiqishiga iqlimiy, elektr va ekspluatatsion omillarning birgalikdagi ta’siri tahlil qilinadi hamda “ishonchlilik–chidamlilik” ko‘rsatkichiga asoslangan yondashuv ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari issiq va changli hududlarda invertorlar degradatsiyasi tezroq kechishini va prediktiv monitoring bunday xavflarni kamaytirishda samarali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Usul va materiallar. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlar, ekspluatatsion kuzatuvlar va statistik ma’lumotlar tahlil qilindi. Klassik ishonchlilik baholash usullari, Weibull taqsimoti asosidagi model, SCADA/IoT telemetriyasi, mashinaviy o‘rganish algoritmlari va raqamli egizak yondashuvi metodologik asos sifatida qo‘llanildi. Taklif etilgan geo-adaptiv metodika iqlim, tarmoq va ekspluatatsion ko‘rsatkichlarni yagona xavf baholash tizimida birlashtiradi.

Natijalar Tahlil shuni ko‘rsatdiki, yarim qurg‘oqchil iqlimda invertorlar samaradorligi yiliga
0,8-1,5 % ga kamayadi, issiq cho‘l hududlarida esa yillik ishdan chiqish chastotasi 6-7 % gacha yetadi. Nosozliklarning taxminan 65 % i kuch elektronikasining termik zo‘riqishi bilan bog‘liq. Geo-adaptiv metodika asosida har bir stansiya uchun raqamli xavf profili shakllantirish, prognozli texnik xizmatni yo‘lga qo‘yish va favqulodda to‘xtashlarni kamaytirish imkoniyati asoslandi.

Xulosa. Tarmoqqa ulangan SFES invertorlarining ishonchliligi O‘zbekiston sharoitida iqlim, elektr tarmog‘i sifati va issiqlik rejimlariga kuchli bog‘liq ekani aniqlandi. Taklif etilgan geo-adaptiv monitoring metodikasi ishonchlilikni baholashni aniqroq qilish, texnik xizmat ko‘rsatishni optimallashtirish va generatsiya yo‘qotishlarini kamaytirish uchun amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu yondashuv kelgusida real obyektlarda pilot sinovdan o‘tkazilishi maqsadga muvofiq.

PDF

Adabiyotlar ro‘yxati

[1]. International Energy Agency (IEA). Solar Energy Policy in Uzbekistan: A Roadmap. - Paris: IEA, 2022. - 124 p.

[2]. European Bank for Reconstruction and Development (EBRD). EBRD approves new country strategy for Uzbekistan // Press Release. - 2024.- January 26.

[3]. IRENA. Renewable Power Generation Costs in 2023. - Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency, 2024. - 186 p.

[4]. World Bank. Growth and Job Creation in Uzbekistan: An In-Depth Diagnostic. - Washington DC: World Bank, 2018. - 214 p.

[5]. World Bank. Uzbekistan to Invest in Modernizing Electricity Distribution Networks with World Bank Support // Press Release. - 2025. - May 15.

[6]. Ministry of Energy of the Republic of Uzbekistan. On Causes of Power Outages. - Tashkent, 2020.

[7]. IRENA. Uzbekistan: Renewables Readiness Assessment. - Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency, 2024. - 98 p.

[8]. Jalolova S. World Bank approves $100 million to modernize Uzbekistan’s power grid // The Times of Central Asia. - 2025. - May 19.

[9]. Masdar celebrates inauguration of landmark 100 MW Nur Navoi Solar Project in Uzbekistan // PR Newswire. - 2021. - August 28.

[10]. Government of Uzbekistan. Updated Nationally Determined Contribution of the Republic of Uzbekistan. - Tashkent, 2021.

[11]. National Renewable Energy Laboratory (NREL). Photovoltaic Inverter Reliability Assessment. - Golden (CO): NREL, 2019. - Report NREL/TP-5D00-74462.

[12]. Авезова Н.Р., Шогучкаров С.К., Кудратов А.Р. Критерии устойчивости и надежности сетевых фотоэлектрических систем: методология оценки и практическое применение // Проблемы информатики и энергетики. - 2024. - №4. - С. 56-70.

[13]. International Energy Agency (IEA). Uzbekistan 2022: Energy Policy Review. - Paris: OECD/IEA, 2022.

[14]. Strategy for the Transition of the Republic of Uzbekistan to a Green Economy for 2019–2030. Resolution of the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan No. 841. - Tashkent, 2019.

[15]. Alavi O., Kaaya I., De Ceuninck W., Van Mierlo J. Assessing the impact of PV panel climate-based degradation rates on inverter reliability in grid-connected solar energy systems // Heliyon. -2024. - Vol. 10. - No. 3. - e25839.

[16]. Idbouhouch O., Taqi S., Ajerrar A. et al. Assessing PV inverter efficiency degradation under semi-arid climate scenarios // Heliyon. -2024. - Vol. 10. - No. 23. - e40308.

[17]. Bošnjaković M., Stojkov M., Katinić M., Lacković I. Effects of extreme weather conditions on PV systems // Sustainability. - 2023. -Vol. 15. - No. 22. - Art. 16044.

[18]. Sarita K., Saket R.K., Khan B. Reliability, availability, and condition monitoring of inverters of grid-connected solar photovoltaic systems // IET Renewable Power Generation. - 2023. - Vol. 17. - No. 2. - P. 202-213.

[19]. Li T., Wang P., Sun Y., Li Y. Reliability evaluation of photovoltaic system considering thermal characteristics of components // Electronics. - 2021. - Vol. 10. - No. 21. - Art. 2661.

[20]. Kumar A.S., Arul S., Sudhakar B., Kottursamy M. Reliability analysis of PV inverters considering locational impact // E3S Web of Conferences. -2024. -Vol. 540. - Art. 10011.

[21]. Singh S., Saket R.K., Khan B. A comprehensive review of reliability assessment methodologies for grid-connected photovoltaic systems // IET Renewable Power Generation. - 2023. - Vol. 17. - No. 7. - P. 1859-1880.

[22]. Kull K., Asad B., Khan M.A., Naseer M.U., Kallaste A., Vaimann T. Faults, failures, reliability, and predictive maintenance of grid-connected solar systems: A comprehensive review // Applied Sciences. - 2023. -Vol. 15. - No. 21. - Art. 11461.

[23]. Francisti J., Fodor K., Balogh Z., Magdin M. Predictive modeling and anomaly detection in solar PV inverters using machine learning // Results in Engineering. - 2025. - Vol. 28. - Art. 108348.

[24]. Ramos E., Vale Z. Integrating machine learning and digital twins for smart grid asset management: A review of hybrid predictive maintenance approaches // Energies. -2023. - Vol. 16. - No. 15. -Art. 5712.

[25]. Kumar R., Mishra S.K., Sahoo A.K. et al. Data-driven prediction-based reliability assessment of solar energy systems incorporating uncertainties for generation planning // Scientific Reports. -2025. - Vol. 15. - Art. 9335.

[26]. Vita V., Fotis G., Chobanov V., Pavlatos C., Mladenov V. Predictive maintenance for distribution system operators in increasing transformers’ reliability // Electronics. - 2023. -Vol. 12. - No. 6. - Art. 1356.

Creative Commons License

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Mualliflik huquqi (c) 2026 Avezova, N.R., Mirzabaev, A.M., Kulmatov, X.X., Asadov, A.E. (Muallif)

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hozircha mavjud emas.