Annotatsiya
Mazkur tadqiqotda kremniy dioksid (SiO₂) nanozarrachalari sintez qilinib, ularning nanokompozit teskari osmos membranalarini modifikatsiyalashdagi salohiyati baholandi. Transmissiyali elektron mikroskopiya (TEM) natijalari asosan kvazisferik shakldagi birlamchi nanozarrachalar tarmoqlangan agregatlar hosil qilishini, zarracha o‘lchamlari esa asosan 10–25 nm oralig‘ida ekanligini ko‘rsatdi. Miqdoriy tasvir tahlili namunadagi zarrachalarning qariyb 71 % i 20 nm dan kichik bo‘lib, o‘rtacha diametri 18,4 ± 14,7 nm ekanligini aniqladi. EDS tahlili SiO₂ ning stexiometrik tarkibini va yuqori kimyoviy tozaligini tasdiqladi. Olingan natijalar SiO₂ nanozarrachalarining membrana namlanuvchanligini yaxshilash, filtratsiya unumdorligini oshirish hamda organik ifloslanishga chidamliligini kuchaytirish imkoniyatiga ega ekanligini ko‘rsatdi.
Materiallar va usullarSiO₂ nanozarrachalari nam-kimyoviy sintez usuli bilan olindi va ularning morfologiyasi hamda element tarkibi TEM va EDS usullari yordamida o‘rganildi. Zarracha o‘lchamlari TEM tasvirlari asosida ImageJ–OpenCV dasturiy muhiti yordamida, Gauss filtrlash, Otsu chegaralash va konturlarni aniqlash algoritmlaridan foydalangan holda tahlil qilindi. Ekvivalent diametrlar proyeksiya yuzasi bo‘yicha hisoblandi hamda statistik tahlilda Gauss va log-normal taqsimot modellari qo‘llanildi.
NatijalarTEM tahlili kvazisferik SiO₂ nanozarrachalari tarmoqlangan agregatlar hosil qilishini, asosiy zarracha o‘lchamlari esa 10–25 nm oralig‘ida ekanligini ko‘rsatdi. Miqdoriy tahlil zarrachalarning 71 % ga yaqini 20 nm dan kichik bo‘lib, o‘rtacha diametri 18,4 ± 14,7 nm ekanligini aniqladi. Gauss va log-normal modellashtirish zarracha o‘lchamlari assimetriyasi agregatsiya jarayonlari bilan bog‘liqligini ko‘rsatdi. EDS tahlili stexiometrik SiO₂ tarkibini hamda aniqlanadigan aralashmalarning mavjud emasligini tasdiqladi.
XulosaSintez qilingan SiO₂ nanozarrachalari yuqori kimyoviy tozalik, kichik zarracha o‘lchami va rivojlangan agregat tuzilishi bilan tavsiflanadi. Ular nanokompozit teskari osmos membranalarining gidrofilligini, suv oqimini va ifloslanishga chidamliligini yaxshilash uchun istiqbolli modifikator hisoblanadi hamda suvni samarali tozalash texnologiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
[1]. The United Nations World Water Development Report 2025. – Paris: UNESCO, 2025. – DOI: 10.54679/UTAH5608.
[2]. Peyki A., Rahimpour A., Jahanshahi M. Preparation and characterization of thin film composite reverse osmosis membranes incorporated with hydrophilic SiO₂ nanoparticles // Desalination. – 2015. – Vol. 368. – P. 152–158.
[3]. Shen H., Wang S., Xu H., Zhou Y., Gao C. Preparation of polyamide thin film nanocomposite membranes containing silica nanoparticles via in-situ polymerization // Journal of Membrane Science. – 2018. – Vol. 565. – P. 146–156.
[4]. Muhamad M.S., Salim M.R., Lau W.J., Yusop Z., Ismail A.F. Removal of bisphenol A using PES–SiO₂ composite membranes // Environmental Technology. – 2016. – Vol. 37. – P. 2635–2645.
[5]. Potapov V., Fediuk R., Gorev D. Membrane concentration of hydrothermal SiO₂ nanoparticles // Separation and Purification Technology. – 2020. – Vol. 250.
[6]. Sadik A.F., Mostafa E.M., El-Sherif R.M. Advanced functionalization of polysulfone membranes with green-synthesized silica and silica–silver nanocomposites for water desalination // Asian Journal of Green Chemistry. – 2025.
[7]. Shayo G.M., Elimbinzi E., Fabian C., Shao G.N. Enhancing water quality at the point of use through fabrication of silver nanoparticle impregnated ceramic water filters // Journal of the Indian Chemical Society. – 2025.
[8]. Saleem H., Zaidi S.J. Nanoparticles in reverse osmosis membranes for desalination: A state-of-the-art review // Desalination. – 2020. – Vol. 475.
[9]. El-Gendi A., Wu H., Firdaous L., Gong G. Progress and exploring the impact of nanomaterials in membranes for water desalination // Journal of Materials Science. – 2026.
[10]. Yang Z., Yin J., Deng B. Enhancing water flux of thin-film nanocomposite membrane by incorporation of bimodal silica nanoparticles // AIMS Environmental Science. – 2016.
[11]. Porozhnyy M., Shkirskaya S., Butylskii D., Nikonenko V. Physicochemical and electrochemical characterization of Nafion-type membranes with embedded silica nanoparticles: Effect of functionalization // Electrochimica Acta. – 2021.
[12]. Rathinam K., Abraham S., Oren Y., Kasher R. Surface-induced silica scaling during brackish water desalination: The role of surface charge and specific chemical groups // Environmental Science & Technology. – 2019. – Vol. 53. – P. 134–143.
[13]. Abdurakhmonov O.E., Vertaeva D.A., Yurtov E.V. Chemical Synthesis of Magnetic Materials of the Nd₂Fe₁₄B–SiO₂ Alloy of Core–Shell Nanocomposites // Lecture Notes in Networks and Systems. – 2023. – Vol. 252. – P. 63–73.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Axatov, J., Juraev, T., Abduraxmonov, O., Halimov, A., Jalilov, D., Abdulxaev, O., Kuralov, M. (Muallif)