Annotatsiya
Annotasiya: Kirish. Maqolada topinambur ildizmevasini Qashqadaryo viloyati iqlim sharoitida quyosh energiyasidan foydalanib quritish jarayonining fizik va kinetik xususiyatlarini hisobga olib matematik modellashtirish metodikasi ishlab chiqilgan.
Usul va material. Tadqiqot obyekti sifatida yangi yigʻib olingan topinambur ildizmevasi - Helianthus tuberosus L. qabul qilingan bo‘lib, uni quyosh energiyasi yordamida quritish usulidan foydalanilgan.
Natijalar. Matematik modellashtirish asosida quritish harorati, nisbiy namlik, quyosh radiasiyasi, havo tezligi va quritish davomiyligining mahsulot namligiga ta’siri baholanadi. Quritish jarayonida namlik nisbati, quritish tezligi, effektiv namlik diffuziya koeffitsiyenti va aktivlanish energiyasi kabi parametrlarni hisoblash algoritmi taklif qilingan.
Xulosa. Tadqiqot natijalari topinamburni quyosh quritgichlarida optimal harorat rejimida quritish vaqtini qisqartirish va energiya sarfini kamaytirish uchun ilmiy asos boʻlib xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
[1]. Porniammongkol O., Duangkhamchan W., Inchuen S. Evaluation of thin-layer drying models for Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) tubers in different drying methods // Suranaree Journal of Science and Technology. – 2014. – Vol. 21, No. 1. – P. 47–58. – DOI: 10.14456/sjst.2014.8.
[2]. Shene C., Cabezas M. J., Bravo S. Effect of drying air temperature on drying kinetics parameters and fructan content in Helianthus tuberosus and Cichorium intybus // Drying Technology. – 2003. – Vol. 21, No. 5. – P. 945–956. – DOI: 10.1081/DRT-120021693.
[3]. Doymaz İ. Effect of pre-treatment and air temperature on drying kinetics and quality of Jerusalem artichoke // Scientific Study & Research: Chemistry & Chemical Engineering, Biotechnology, Food Industry. – 2018. – Vol. 19, No. 4. – P. 395–409.
[4]. Jahromi M. S. B., Iranmanesh M., Samimi-Akhijahani H. Thermo-economic analysis of solar drying of Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) integrated with evacuated tube solar collector and phase change material // Journal of Energy Storage. – 2022. – Vol. 52. – Art. 104688. – DOI: 10.1016/j.est.2022.104688.
[5]. Antal T., Tarek M., Tarek-Tilistyák J., Kerekes B. Comparative effects of three different drying methods on drying kinetics and quality of Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) // Journal of Food Processing and Preservation. – 2017. – Vol. 41, No. 3. – Art. e12971. – DOI: 10.1111/jfpp.12971.
[6]. Cheng X., Pan L., Li N., Chen J. Moisture diffusivity characteristics and model fitting of Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) during microwave vacuum drying // Science and Technology of Food Industry. – 2022. – Vol. 43, No. 6. – P. 33–40. – DOI: 10.13386/j.issn1002-0306.2021070048.
[7]. Puyanda I. R., Uriyapongson S., Uriyapongson J. Influence of drying method on qualities of Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) tuber harvested in Northeastern Thailand // Songklanakarin Journal of Science and Technology. – 2020. – Vol. 42, No. 6. – P. 1279–1285. – DOI: 10.14456/sjst-psu.2020.166.
[8]. Evaluating solar drying effects and machine learning models for nutritional quality of Jerusalem artichoke // Journal of Food Composition and Analysis. – 2025. – Vol. 147. – Art. 108086. – DOI: 10.1016/j.jfca.2025.108086. (Mualliflar aniqlashtirilishi kerak.)
[9]. Rudy S., Dziki D., Biernacka B., Polak R., Krzykowski A., Domin M., Rudzki G., Kachel-Górecka M. Drying kinetics and physicochemical characteristics of dehydrated Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) // Processes. – 2025. – Vol. 13, No. 8. – Art. 2553. – DOI: 10.3390/pr13082553.
[10]. Karacabey E., Baltacıoğlu C., Çevik M. Microwave drying of Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) // Akademik Gıda. – 2011. – Vol. 9, No. 6. – P. 13–22.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Uzoqova, M. G., Allayarov, J.J. (Muallif)