Kalit so‘zlar
kuydirish jarayoni
boshqaruv tizimi
avtomatlashtirish
harorat nazorati
energiya samaradorligi
raqamli monitoring
intellektual texnologiyalar
Iqtibos keltirish tartibi
Annotatsiya
Tadqiqotda sulfid tarkibli mahsulotlarni kuydirish jarayonini boshqarish tizimi har tomonlama tahlil qilingan. Ishda jarayonning fizik-kimyoviy jihatlari, shu jumladan haroratni me’yorida ushlab turish, kislorod miqdorini boshqarish va gaz oqimining barqarorligini ta’minlash masalalari o‘rganilgan. Kuydirish davomidagi asosiy kimyoviy reaksiyalar hamda issiqlik almashinuvi jarayonlari tahlil qilinib, energiya samaradorligini oshirish omillari aniqlangan. Chiqindi gazlar hajmini kamaytirish maqsadida matematik modellashtirish va boshqaruv parametrlarini optimallashtirish yondashuvlari ishlab chiqilgan.
Ushbu tadqiqotda sulfid tarkibli mahsulotlarni kuydirish jarayonini boshqarish tizimi ilmiy manbalar hamda zamonaviy metallurgiya ishlab chiqarish tajribasi asosida tahlil qilindi. Mis, rux va temirning sulfidli rudalari o‘rganilib, ularning kuydirish jarayonidagi fizik-kimyoviy hamda issiqlik xususiyatlari tahlil etildi. Tadqiqotda nazariy tahlil, texnologik modellashtirish va avtomatlashtirilgan boshqaruv tamoyillarini o‘rganish usullari qo‘llanildi. Olingan natijalar jarayonning barqarorligi, energiya samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillarni aniqlash imkonini berdi.
O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida sulfidli rudalarni kuydirish jarayonini avtomatik boshqarish tizimi yordamida optimallashtirish imkoniyati isbotlandi. Fizik-kimyoviy tahlillar harorat va kislorod konsentratsiyasining reaksiya tezligiga ta’siri aniqladi. Issiqlik almashish tahlili pechdagi issiqlik yo‘qotishlarning 12–15% ni tashkil etishini ko‘rsatdi. PID rostlagich joriy etilgach, harorat tebranishi 81%, SO₂ o‘zgarishi 80% ga kamaydi. Energiya sarfi 15%, xomashyo sarfi esa 8% gacha qisqardi. Jarayon barqarorligi, energiya tejamkorligi va ekologik xavfsizlik sezilarli darajada yaxshilandi.
O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, mavjud kuydirish tizimlarida issiqlik yo‘qotishlar, harorat barqarorligining yetarli emasligi va chiqindi gazlar tarkibini boshqarishdagi noaniqliklar jarayon samaradorligini pasaytiradi. Bunday kamchiliklarni bartaraf etish uchun issiqlik izolyatsiyasini takomillashtirish, energiya balansini optimallashtirish hamda boshqaruv tizimida adaptiv yoki noaniq mantiqli algoritmlarni qo‘llash tavsiya etiladi. SCADA tizimida prediktiv tahlil funksiyalarini joriy etish esa jarayonni oldindan boshqarish va energiya sarfini kamaytirish imkonini beradi. Taklif etilgan yondashuvlar asosida kuydirish jarayoni yanada barqaror, energiya tejamkor va ekologik xavfsiz tizimga aylanishi mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Zhen-fang Zhang, Wei-bo Zhang, Zhen-guo Zhang, Xiu-fa Chen. Nickel extraction from nickel laterites: Processes, resources, environment and cost. Minerals Engineering, China, 2022, Vol. 182, pp. 107498. URL: https://doi.org/10.1016/j.mineng.2022.107498
[2] Xichao Gao. Study on the mineral processing technology of copper-nickel sulfide ore. Nonferrous Metals (Extractive Metallurgy), China, 2021, 73(4), pp. 26–33.
[3] Nikolaev Yu.L., Ershov V.P., Nabiulin R.N. Особенности пирометаллургической переработки полисульфиднйкҳ золотосодерзҳашчикҳ гравитационнйкҳ контсентратов. Известия вузов. Тсветная металлургия, Russia, 2020, No.6, pp. 51–58.
[4] Felix Krainski, Victor Pretorius, Ulrika Birgersdotter. A Practical Approach to Lead Removal: Transvenous Tools and Techniques. Journal of Cardiovascular Surgery, USA, 2021, 62(4), pp. 475–482. https://doi.org/10.23736/S0021-9509.21.11835-7
[5] Lucas Braakhuis, Hanna K. Knuutila. Predicting solvent degradation in absorption-based CO₂ capture from industrial flue gases. International Journal of Greenhouse Gas Control, Norway, 2023, 125, 103842. https://doi.org/10.1016/j.ijggc.2023.103842
[6] Kiros Kabaskango Valeriya Estefaniya. Автоматизированнйй контроль теплового резҳима газовйкҳ отразҳателнйкҳ печей при огневом рафинировании никеля. Горнйй информационно-аналитический бюллетень, Russia, 2022, No.12, pp. 115–120.
[7] Kolchik I.E. Современне текҳнологии и текҳническиэ средства автоматического контроля в свиноводстве. Автоматизация и современне текҳнологии, Russia, 2020, No.3, pp. 44–50.
[8] Podkopaev S.V., Rusyaeva S.A., Abramov V.Yu., Orlova T.A. Текҳнологическиэ подкҳодй к решению экологическикҳ проблем текҳногеннйкҳ «месторозҳдений» на примере откҳодов производства серной кислотй. Экология и промйшленност России, Russia, 2021, No.7, pp. 62–69.
[9] Tomas Avakian. Improvements of Modern Gas Cleaning Systems for Teniente Converter. Metallurgical Plant Engineering Conference, Chile, 2023, pp. 42–48. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.7845226
[10] Mukhitdinov D.P., Sattarov O.U., Annakulov Sh.O. Development of a fuzzy controller for temperature control in phosphate ore beneficiation process. International Conference on Innovative Research in Engineering and Technology (IRET), Tashkent, Uzbekistan, 2023, pp. 57–63. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.8124579
[11] G‘ayimnazarov I. X. UDC 532.543: 627.157: Calculation of the parameters of the base rows in a non-stationary flow //Innovatsion texnologiyalar. – 2025. – Т. 59. – №. 3. – С. 62-66.
[12] G‘ayimnazarov, I., Eshev, S., Bazarov, O., Latipov, S., Rakhimov, A., & Guliyeva, S. (2025, July). Investigation of the initiation of sediment movement in mixed flows. InAIP Conference Proceedings (Vol. 3256, No. 1, p. 020041). AIP Publishing LLC.
[13] Tolibov B. Research of the oxidative process of gold-containing sulfide materials roasting for the development of an optimal mode. International Conference on Modern Trends in Science and Technology, Tashkent, Uzbekistan, 2023, pp. 64–70. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.8124675
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Muxitdinov D. P., Annaqulov Sh. O., Raximov H. A. (Muallif)