Annotatsiya
Maqolada ochiq kanallarning gidravlik mustahkam kesimlarini aniqlash masalasi koʻrib chiqilgan. Kanal tubi va yon tomonining yuvilishga chidamliligini taʼminlash maqsadida siljitish kuchi usulidan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Siljitish kuchi usuli suv oqimining kanal tubi va devorlariga taʼsir qiluvchi kesuvchi kuchlanishni hisoblashga asoslanadi. Maqolada ochiq kanallarning asosiy gidravlik parametrlari, kesim geometriyasi va hisoblash formulalari keltirilgan. Olingan natijalar kanalning optimal geometrik parametrlarini tanlashda muhim ahamiyatga ega. Siljituvchi kuch usuli ochiq kanallarning mustahkam parametrlarini hisoblashning eng samarali usullaridan biridir. Uni qo‘llash oqimning gidravlik xususiyatlarini, o‘zanning geometrik parametrlarini va gruntlarning fizik-mexanik xususiyatlarini hisobga olish imkonini beradi, bu esa kanallar tubi va nishabliklarining yuvilishining oldini olishni ta’minlaydi. Ochiq kanal o‘zanining mustahkamligiga ta’sir etuvchi oqiziqlar harakatining boshlanishi Shilds usuligi asosida, ya’ni kritik siljituvchi kuchlarni aniqlashning gidravlik hisobi keltirildi. Sug‘orish va zovur kanallarini loyihalashda ushbu usuldan foydalanish gidrotexnika inshootlarining ishonchliligini oshirishga, foydalanish xarajatlarini kamaytirishga va uzoq muddatli foydalanish davomida o‘zan jarayonlarining mustahkamligini ta’minlashga imkon beradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Yang, S. Q. (2010) – Depth–Averaged Shear Stress and Velocity in Open Channel Flows.
Journal of Hydraulic Engineering, Vol. 136 (11).
DOI: 10.1061/(ASCE)HY.1943 7900.0000271
[2] Shiono, K. & Knight, D. W. (1991) – Turbulent Open Channel Flows with Variable Depth Across the Channel.Journal of Fluid Mechanics, Vol. 222, pp. 617 646.
DOI: 10.1017/S0022112091001246
[3] Henderson, F.M., Open Channel Flow, Macmillan, 1966.
[4] Lyapin, V. Yu., Cherkasskikh, S. N., Ryzhenkov, A. V., Volkov, A. V., & Dasaev, M. R. (2021) – Some Aspects of the Shear Stress Distribution in Non Uniform Gradually Varied Open Flows. International Journal of Engineering Trends and Technology, Vol. 69(12), pp. 307–311.
DOI: 10.14445/22315381/IJETT V69I12P237
[5] Choo, Y. M., Jeon, H. S. & Seo, J. C. (2021) – Entropy Based Shear Stress Distribution in Open Channel Turbulent Flow Using Experimental Data. Entropy, Vol. 23(11), 1540.
DOI: 10.3390/e23111540
[6] Chow, V.T., Open‐Channel Hydraulics, McGraw‐Hill, 1959.
[7] Knight, D.W., Computational Fluid Dynamics in Open Channel Flow, Wiley, 2004.
[8] Swamee, P K, and Mittal, M K, An Explicit Equation for Critical Shear Stress in Alluvial Streams, J. of Irrigation and Power, CBIP., India, Vol. 33, No. 2, pp. 237–239, April 1976.
[9] Maturi Foad et al. (2019) – Experimental Study of Shear Stress in a Rectangular Channel with Vegetation. Journal of Applied Engineering Sciences, Vol. 9(2), pp. 155–160.
DOI: 10.2478/jaes 2019 0021
[10] Guo, J. & Julien, P. Y. (2005) – Shear Stress in Smooth Rectangular Open Channel Flows.
Journal of Hydraulic Engineering, Vol. 131, No. 1, pp. 30–37.
DOI: 10.1061/(ASCE)0733 9429(2005)131:1(30)
[11] Wall Shear Stress in Open Channel Flow using Different Groynes (2023) – ISH Journal of Hydraulic Engineering, Vol. 29(2). DOI: 10.1080/09715010.2022.2026827
[12] G‘ayimnazarov I. X. UDC 532.543: 627.157: Calculation of the parameters of the base rows in a non-stationary flow //Innovatsion texnologiyalar. – 2025. – Т. 59. – №. 3. – С. 62-66.
[13] G‘ayimnazarov, I., Eshev, S., Bazarov, O., Latipov, S., Rakhimov, A., & Guliyeva, S. (2025, July). Investigation of the initiation of sediment movement in mixed flows. InAIP Conference Proceedings (Vol. 3256, No. 1, p. 020041). AIP Publishing LLC.
[14] Eshev, S. S., Gayimnazarov, I. X., Latipov, S. A., Rahmatov, M. I., & Kholmamatov, I. K. (2023, March). Calculation of parameters of subsurface ridges in a steady flow of groundwater channels. In AIP Conference Proceedings (Vol. 2612, No. 1, p. 050033). AIP Publishing LLC.
[15] G‘ayimnazarov, I. X. (2024). OQIZIQLAR HARAKATINING BOSHLANISHINI TAHLIL QILISH. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 4(10),
142-147.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Eshev S.S., Aralov B.G‘., Sherboyev Z.X., Bozorov B.E., Safarov A.A. (Muallif)